No 1 News portal From Nepal in Nepali

जटामसी औषधीय गुणले भरिपुर्ण ! यति धेरै रोग निवारणको लागि रामबाण औषधी

प्राचीनकालदेखि नै निकै महत्वपूर्ण जडिबुटीको रुपमा रहेको जटामसी नेपालबाट निर्यात हुने बहुमूल्य तेलयुक्त सुगन्धित औषधि हो । नेपालको हिमाली भेगमा पाइने लोपोन्मुख जडीबुटीको रुपमा रहेको यसलाई अहिले सरकारले निर्यातको लागि केही सर्त राखेको छ । अहिले जटामसी प्रशोधन गरेर तेल निर्यात हुन थालेको छ । जटामसीको वैज्ञानिक नाम ‘नार्डोस्टाकिस जटामन्सी’ रहे पनि वनस्पति नामकरणको हालको अन्तराष्ट्रिय नियमबाट यसको नाम ‘नार्डोस्टाकिस ग्राण्डिफ्लोरा’ निर्धारण भएको छ ।

आयुर्वेदिक प्रणाली अनुसार विभिन्न महत्व रहेको जटामसी औषधीय हिसाबले एकदमै महत्वपूर्ण जडिबुटी हो ।शरीरलाई तागत दिने, उत्तेजना, अपस्मार, मृगी, छारे रोग, हृदय रोग, कम्पा, अजीर्ण तथा बाल सम्बन्धी आन्द्राको समस्या, पेट दुखेको उपचार, वायु शमन गर्ने, पिशाब सम्बन्धी समस्या र हैजा तथा रजश्वला सम्बन्धी समस्या समाधानको लागि जटामसी अधिक महत्वपूर्ण जडिबुटी हो । यसको प्रकन्दमा मुटु तथा श्वासप्रश्वास प्रणालीलाई उत्तेजित पार्ने, सुक्ष्म जीवाणुनाशक, वायुनाशक र अल्परक्तचापीय औषधीय गुणहरु जटामशीमा पाइन्छ ।

यसको प्रकन्दबाट प्राप्त हुने सुगन्धित तेल व्यवसायिक स्तरमा श्रृङ्गार प्रशाधन तथा उत्पादन गर्न प्रयोग गर्ने गरिन्छ । प्रकन्द तथा यसको सुगन्धित तेललाई कपालमा लगाउने औषधीय तेल उत्पादन गर्न एउटा अति मूल्यवान संघटकको रुपमा लिइन्छ । यसलाई मुटु रोगमा प्रयोग हुने भ्यालेरियनको विकल्पको रुपमा पनि प्रयोग गर्ने गरिन्छ । नेपाल सरकारले वन विभागको स्वीकृति लिएर नेपालभित्र प्रशोधन गरी सारतत्व वा तेल निकासी गर्न अनुमती पाएको अवस्थामा बाहेक जटामसीलाई विदेश निकासी गर्न प्रतिबन्ध गरेको छ ।

जटामसीको उपलब्धता: जटामसी मुख्यतया हिमाली भेगमा पाइने जडिबुटी हो । जुन समुद्री सतहदेखि ३,००० देखि ४,५०० मिटरसम्मको उचाईमा पाइने जडिबुटी हो । हिमाली भेगमा चिसो र ओसिलो ठाउँमा यो बिरुवा बाह्रैमास पाइन्छ । यसको जरामा जटा जमेको हुने भएकोले त्यसलाई जटामसी भन्ने गरिन्छ । ती जटामा निकै सुगन्धित तेल जमेर बसेको हुन्छ ।

जटामसीको पहिचान: जमिनभित्र रहने मोटो काण्डलाई राता खैरो झुस, रौं जस्ता जटाहरूले छोपिराखेको हुन्छ । डाँठको लम्बाई ७ से.मी. र चौडाई ३ से.मी.को हुन्छ । यो सुगन्धित खालको हुन्छ । यसको स्वाद तीतो र पिरो हुन्छ । भुईंदेखि नै पलाएर आएको २० से.मी.सम्म लामो र २ से.मी. सम्म चौडा घाँसको जस्तै पात हुने यो जडिबुटी भालाको आकार र रौं नभएको खालको हुन्छ । पातको टुप्पो ढिला हुन्छ । फूलको एउटै झुप्पा हुन्छ । गुलाफी–सेतो रंगको हुन्छ । फूलमा नै भाले तथा पोथी दुबै योनी पाइन्छन् ।

संकलन गर्ने समय: हिमाली भेगमा हिउँ हटेपछि साउन महिनादेखि कार्तिक महिनासम्म जमिन बिस्तारै खनेर बिरुवा पलाउने केही भाग त्यही छोडी त्यसको डाँठ मात्रै टिप्ने गरिन्छ । त्यसपछि सो जरा र डाँठबाट राम्ररी माटो राम्ररी झारेर यसलाई हावामा राम्ररी सुकाउनु पर्छ । जसले यसमा रहेको गुण र औषधीय तत्व संरक्षण गर्छ ।